LÖSEMİLER

Lösemi, kemik iliğinde kan hücrelerinin üretiminden sorumlu hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla oluşan bir kan kanseridir. Bu hücreler normal kan hücrelerinin yerini alarak bağışıklık sisteminin zayıflamasına, kansızlığa ve kanama eğilimine yol açabilir. Lösemiler hücrenin köken aldığı tipe ve ilerleme hızına göre sınıflandırılır.

1) Akut Lösemiler

Hızlı ilerler ve tedavi edilmediğinde kısa sürede ağırlaşabilir.

  • Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL):
    • Çocuklarda en sık görülen kanserdir.
    • Lenfositlerin erken öncül hücrelerinden gelişir.
    • BCR-ABL, IKZF1 gibi genetik değişiklikler bazı alt tiplerle ilişkilidir.
  • Akut Myeloid Lösemi (AML):
    • Yetişkinlerde daha sık görülür.
    • Myeloid kökenli hücrelerin olgunlaşamaması sonucu gelişir.
    • FLT3, NPM1, CEBPA gibi genlerdeki mutasyonlar önemlidir.

2) Kronik Lösemiler

Daha yavaş ilerleyebilir ve uzun süre belirti vermeyebilir.

  • Kronik Lenfositik Lösemi (KLL):
    • Yaşlı yetişkinlerde en sık görülen kronik lösemidir.
    • B lenfositlerinin olgun fakat işlevsiz çoğalmasıyla gelişir.
    • TP53, ATM, del13q gibi genetik değişiklikler prognozu etkileyebilir.
  • Kronik Myeloid Lösemi (KML):
    • Myeloid hücrelerin aşırı üretimiyle oluşur.
    • Hastalığın temel genetik özelliği **Philadelphia kromozomu (BCR-ABL füzyonu)**dur.

Nedenler

Lösemiler tek bir nedene bağlı değildir; genetik kırılmalar ve çevresel faktörlerin etkileşimi rol oynar.

  • DNA hasarına yol açan genetik değişiklikler (kromozom kırıkları, füzyon genleri)
  • Radyasyon maruziyeti
  • Bazı kimyasal maddeler (benzen vb.)
  • Önceden geçirilmiş kemoterapi/radyoterapi
  • Konjenital sendromlar (Down sendromu, Fanconi anemisi)

Risk Faktörleri

  • İleri yaş (özellikle AML ve KLL)
  • Erkek cinsiyet
  • Ailede hematolojik kanser öyküsü
  • Radyasyon veya kimyasal maruziyet
  • Bağışıklık sisteminin zayıflığı
  • Genetik sendromlar

Belirtiler

Lösemi belirtileri çoğu zaman kan hücresi azalmasına bağlıdır:

  • Halsizlik, solukluk (anemi)
  • Sık enfeksiyonlar (lökosit bozuklukları)
  • Kolay morarma veya kanama (trombosit düşüklüğü)
  • Gece terlemeleri
  • Kilo kaybı
  • Kemik veya eklem ağrısı
  • Boyunda/koltuk altı lenf bezi büyümesi (özellikle ALL/KLL)
  • Karaciğer veya dalak büyümesi

Korunma

Kesin bir korunma yöntemi yoktur; ancak risk azaltıcı öneriler:

  • Gereksiz radyasyon ve toksik kimyasal maruziyetinden kaçınma
  • Sigaranın bırakılması
  • Bağışıklık sisteminin güçlü tutulması
  • Genetik sendromu olan bireylerde düzenli hematolojik takip