KOLON KANSERİ
Kolon kanseri, kalın bağırsağın iç yüzeyini kaplayan hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen ve dünya genelinde en sık görülen kanserler arasında yer alan bir hastalıktır. Çoğu kolon tümörü, başlangıçta adenomatöz polip adı verilen iyi huylu oluşumların zaman içinde kansere dönüşmesiyle ortaya çıkar. Erken evrede belirti vermeyebileceği için tarama programları kritik öneme sahiptir.
Kolon kanseri genellikle genetik değişiklikler ve çevresel-lifestyle faktörlerinin birleşimiyle gelişir.
- APC, KRAS, TP53 gibi genlerdeki mutasyonlar adenom–karsinom dönüşümünde temel rol oynar.
- Bağırsak mukozasında kronik inflamasyon veya polip varlığı zaman içinde kansere ilerleyebilir.
Risk Faktörleri
- 50 yaş üzeri olmak
- Kolorektal polipler
- Ailede kolon kanseri öyküsü
- Lynch sendromu, FAP gibi kalıtsal sendromlar
- Obezite, düşük fiziksel aktivite
- Kırmızı ve işlenmiş et tüketiminin fazla olması
- Düşük lifli beslenme
- Sigara ve alkol
- Uzun süreli inflamatuvar bağırsak hastalıkları
Belirtiler
Kolon kanseri erken dönemde sessiz seyredebilir. İlerledikçe:
- Dışkılama alışkanlığında değişiklik (ishal-kabızlık)
- Dışkıda kan veya gizli kan
- Karın ağrısı, şişkinlik
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Halsizlik (özellikle kansızlıkla birlikte)
- Bağırsak tıkanıklığı bulguları
Korunma
- Düzenli tarama (kolonoskopi, gaitada gizli kan testleri)
- Liften zengin, sebze–meyve ağırlıklı beslenme
- Düzenli egzersiz ve kilo kontrolü
- Sigara ve alkol tüketimini azaltma
- Yüksek riskli bireylerde genetik danışmanlık ve sık takip
