AKCİĞER KANSERİ
Akciğer Kanserinde Tanı
1) Klinik değerlendirme
Akciğer kanseri çoğu zaman sessiz ilerler. En sık görülen şikâyetler; uzun süren öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, balgamda kan, ses kısıklığı ve açıklanamayan kilo kaybıdır. Tanı sürecinde ayrıntılı öykü ve fizik muayene ilk adımdır.
2) Görüntüleme yöntemleri
- Akciğer grafisi: Çoğu zaman ilk fark edilen tetkiktir ancak tek başına tanı koydurucu değildir.
- Kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT): Akciğerdeki kitlenin boyutu, yerleşimi ve lenf nodları hakkında ayrıntılı bilgi sağlar.
- PET/BT: Hastalığın vücuda yayılımını değerlendirmede ve evrelemede önemli rol oynar.
- Beyin MR’ı: Özellikle belirli alt tiplerde ve ileri evre şüphesinde, beyin tutulumu açısından yapılabilir.
3) Kesin tanı: Biyopsi
Kesin tanı doku örneği ile konur. Tümörün yerine göre:
- Bronkoskopi ile biyopsi
- BT eşliğinde kalın iğne biyopsisi (tru-cut)
- Gerekli durumlarda cerrahi yöntemler tercih edilebilir.
Patoloji sonucunda akciğer kanseri temel olarak iki ana gruba ayrılır:
1) Küçük Hücreli Akciğer Kanseri (SCLC)
Küçük hücreli akciğer kanseri, hızlı seyirli ve erken yayılım eğilimi gösteren bir kanser türüdür. Tanı anında çoğu hastada yaygın hastalık mevcuttur. Tedavide temel yaklaşım kemoterapi ve immünoterapi olup, cerrahinin yeri oldukça sınırlıdır.
2) Küçük Hücreli Dışı Akciğer Kanseri (KHDAK / NSCLC)
Küçük hücreli dışı akciğer kanseri, akciğer kanserlerinin büyük çoğunluğunu oluşturur ve kendi içinde alt tiplere ayrılır:
a) Yassı Hücreli (Skuamöz) Karsinom
Genellikle merkezi yerleşimlidir ve daha çok sigara ile ilişkilidir. Bu alt tipte hedeflenebilir genetik mutasyonlar, yassı hücreli olmayan alt tipe kıyasla daha nadir görülür.
b) Yassı Hücreli Olmayan (Non-skuamöz) Karsinom
Bu grup başta adenokarsinom olmak üzere çeşitli alt tipleri içerir.
Yassı hücreli olmayan alt tiplerde, özellikle adenokarsinomlarda, EGFR, ALK, ROS1, BRAF, MET, RET gibi hedeflenebilir genetik mutasyonlar daha sık saptanır. Bu nedenle moleküler testler ve hedefe yönelik tedaviler bu hasta grubunda büyük önem taşır.
Bu ayrım tedavi planını doğrudan belirler.
Akciğer Kanserinde Evreleme
Akciğer kanserinde evreleme TNM sistemi ile yapılır:
- T: Akciğerdeki tümörün boyutu ve komşu yapılara yayılımı
- N: Göğüs içi lenf nodu tutulumu
- M: Uzak organ metastazı (beyin, kemik, karaciğer vb.)
Evreler
- Evre I: Tümör yalnızca akciğerde sınırlıdır.
- Evre II: Tümör büyümüştür ve/veya yakın lenf nodları tutulmuştur.
- Evre III: Göğüs içi lenf nodu tutulumu belirgindir, lokal olarak ilerlemiştir.
- Evre IV: Akciğer dışı organlara yayılım vardır.
Günümüzde evreleme; sadece yayılım değil, tümörün biyolojik özellikleri ile birlikte değerlendirilerek daha kişiselleştirilmiş tedavi kararları alınmasını sağlar.
Akciğer Kanserinde Tedavi
Tedavi; kanserin tipi (KHDAK/KHAK), evresi, hastanın genel durumu ve ek hastalıklarına göre planlanır. Çoğu hastada birden fazla tedavi yöntemi birlikte kullanılır.
1) Cerrahi tedavi
- Erken evre hastalarda temel tedavi seçeneğidir.
- Amaç, tümörü çevresindeki sağlıklı doku ve lenf nodlarıyla birlikte tamamen çıkarmaktır.
- İleri evrelerde cerrahi her zaman uygun olmayabilir.
2) Radyoterapi (ışın tedavisi)
- Cerrahiye uygun olmayan erken evre hastalarda alternatif olabilir.
- Ameliyat sonrası veya ileri evrelerde hastalığı kontrol altına almak ve şikâyetleri azaltmak amacıyla uygulanabilir.
- Beyin ve kemik metastazlarında semptom kontrolü için sık kullanılır.
3) Sistemik tedaviler
Sistemik Tedavilerde Evreye Göre Yaklaşım
Akciğer kanserinde sistemik tedavi yaklaşımı; hastalığın evresine, tümörün biyolojik özelliklerine ve hastanın genel durumuna göre planlanır. Klinik pratikte sistemik tedaviler üç ana grupta ele alınır:
1) Erken Evre Hastalıkta Sistemik Tedaviler
Erken evre hastalarda temel tedavi genellikle cerrahidir. Ancak bazı hastalarda ameliyat sonrası adjuvan sistemik tedaviler gerekebilir.
Bu kapsamda uygulanabilecek tedaviler şunlardır:
- Adjuvan kemoterapi:
Yüksek riskli erken evre hastalarda, ameliyat sonrası hastalığın tekrarlama riskini azaltmak amacıyla uygulanır. - Adjuvan immünoterapi:
Uygun hastalarda, kemoterapi sonrasında immünoterapilerin adjuvan kullanımına yönelik veriler giderek artmaktadır. - Adjuvan akıllı ilaçlar (hedefe yönelik tedaviler):
Özellikle belirli genetik mutasyonlara sahip hastalarda, ameliyat sonrası dönemde hedefe yönelik tedaviler tercih edilebilir.
2) Lokal İleri Evre Hastalıkta Sistemik Tedaviler
Lokal ileri evre akciğer kanserinde tedavi çoğunlukla multidisipliner olarak planlanır.
- Preoperatif (neoadjuvan) tedavi:
Ameliyat öncesinde kemoterapi ± immünoterapi uygulanarak tümörün küçültülmesi ve cerrahi başarının artırılması hedeflenir. - Peroperatif ve adjuvan tedavi:
Cerrahi sonrası hastanın patoloji sonucuna göre adjuvan kemoterapi planlanabilir. - Adjuvan sonrası immünoterapi:
Uygun hastalarda, adjuvan tedaviler tamamlandıktan sonra immünoterapilerin belirli bir süre devam edilmesi, hastalık kontrolünü artıran bir yaklaşım olarak kullanılmaktadır.
3) Metastatik (İleri Evre) Hastalıkta Sistemik Tedaviler
Metastatik hastalıkta tedavinin temel amacı; hastalığı kontrol altında tutmak, semptomları azaltmak ve yaşam süresi ile kalitesini artırmaktır.
Özellikle küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK) hastalarında, sistemik tedavi öncesinde moleküler testlerin yapılması büyük önem taşır.
- Moleküler testler pozitif ise:
Saptanan genetik mutasyona uygun akıllı ilaçlar (hedefe yönelik tedaviler) ilk seçenek olarak değerlendirilir. - Moleküler testler negatif ise:
Hastanın genel durumu ve hastalık yüküne göre kemoterapi, uygun hastalarda ise immünoterapi ile birlikte veya tek başına uygulanabilir.
Tedaviler; tek başına ya da kombinasyonlar hâlinde, hastaya özel olarak planlanır.
Akciğer Kanserinde Tedavi Sonrası Takip
- Düzenli kontroller ve görüntüleme:
Tedavi sonrası dönemde hastalar belirli aralıklarla izlenir. Klinik değerlendirmeye ek olarak BT gibi görüntüleme yöntemleri, hastalığın seyrini ve olası nüksleri değerlendirmek amacıyla kullanılır. - Yan etkiler ve yaşam kalitesi:
Nefes darlığı, yorgunluk, beslenme sorunları ve psikolojik etkiler takip sürecinin önemli bir parçasıdır. Gerektiğinde destekleyici tedaviler ve multidisipliner yaklaşım ile hastanın yaşam kalitesinin korunması hedeflenir.
